Τρίτη, 24 Ιανουαρίου 2012

Δυσφορία στη Δημοκρατία

Απόσπασμα από το κείμενο που δημοσιεύτηκε στο τεύχος 18 του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ

Του Πέτρου Θεοδωρίδη

Ως ο τελευταίος κρίκος της μακραίωνης δημοκρατικής  περιπέτειας θεωρήθηκε η Μόδα που με την επιλογή και τη συνεχή αλλαγή μας εκπαιδεύει στην ελευθερία. Όμως σ’ έναν κόσμο με τη μόδα ως αρχή, έχουμε περισσότερα κίνητρα αλλά και περισσότερη βαρεμάρα, μεγαλύτερη χειραφέτηση αλλά και αντίστοιχα μεγαλύτερη σκλαβιά, μεγαλύτερη εξατομίκευση αλλά και αποπροσωποποίηση.


Στις μελαγχολικές μετά Δημοκρατίες μας ο Δήμος διατήρησε την δυνατότητα επιλογής. Έχασε την δύναμη και την ικανότητα της απόφασης. Διακρίνουμε μια μάρκα ρούχων από μια άλλη, ένα τύπο ουίσκι από κάποιον άλλο, μια σεξουαλική στάση από μια άλλη. Ψάχνουμε απελπισμένα για διαφορές. Αυτό που μετρά είναι η διάκριση, όχι το περιεχόμενο, καθώς η ύπαρξη τέτοιων διαφορών μας κάνει να ελπίζουμε ότι υπάρχουν ακόμη  στον κόσμο ιδιότητες[i]:
Μάταια συγκαλύπτουμε - μας λέει ο Ζίζεκ - τον βαθιά ανορθολογικό χαρακτήρα της αποκαλούμενης «τυπικής δημοκρατίας» Μόνο η αποδοχή μια τέτοιας διακινδύνευσης, να παραδώσουμε τη μοίρα μας στην «ανορθολογική τυχαιότητα  καθιστά δυνατή την Δημοκρατία[ii]
Και ο Γιάννης Σταυρακάκης  μας προτείνει μια νέα δημοκρατική ηθική μια ηθική χωρίς ιδεώδη: την θέση του ιδεώδους καταλαμβάνει η αναγνώριση της ανταγωνιστικής φύσης της καταστατικής διαίρεσης στη καρδιά της κοινωνίας[iii].
O Σταυρακάκης προτείνει να στραφούμε στην ηθική τη ψυχανάλυσης  ώστε να βρεθεί το έρεισμα για μια νέα ηθική της Δημοκρατίας .Και αναφέρει ως παράδειγμα αυτής της ηθικής την φροϋδική έννοια της μετουσίωσης καθώς «η μετουσίωση δημιουργεί έναν δημόσιο χώρο». Το έργο τέχνης είναι καταρχήν ατομικό συνδέεται με τη λίμπιντο του καλλιτέχνη. Αλλά απευθύνεται επίσης στο κοινό: παράγει ένα διαφορετικό είδος δεσμού μεταξύ μας που συνδέει το ατομικό και το κοινό: αναγνωρίζει την έλλειψη  καθώς η ίδια η έλλειψη λειτουργεί ως οργανωτική αρχή  του δημόσιου, κοινού χώρου που παράγει η μετουσίωση[iv].
Μπορούμε όμως να αντικρίσουμε κατάματα την έλλειψη; Είναι σαν να αντικρίζαμε το ίδιο μας το Τραύμα  Προτού ο Περσέας αντιμετωπίσει τη Μέδουσα, η Αθηνά τον προειδοποίησε να μη κοιτάξει ευθέως τη γοργόνα. Στον μύθο  οποιοσδήποτε κοιτούσε την Μέδουσας κατάματα μεταμορφωνόταν σε πέτρα..


Και μπορούμε να μη διακρίνουμε την προϊούσα σήμερα εμπορευματοποίηση της Τέχνης; Τι άλλο είναι σήμερα ο Δημόσιος  χώρος που παράγει υποτίθεται η Τέχνη  παρά μια αισθητική Ουτοπία που συγκαλύπτει σε δεύτερο βαθμό τον φετιχισμό του εμπορεύματος;
Τι άλλο θαυμάζει σήμερα το κοινό του καλλιτεχνικού έργου παρά  την μυστική ουσία του σύγχρονου καπιταλισμού δηλαδή αυτή που παράγει πλεόνασμα, υπεραξία;
Ο Zizek μας θυμίζει :το σοκολατένιο αυγό Κίντερ - έκπληξη: όταν ξετυλίγεις το σοκολατένιο κέλυφος, βρίσκεις στο εσωτερικό του ένα μικρό πλαστικό παιχνίδι. Το παιδί συχνά το ξετυλίγει νευρικά, χωρίς να μπαίνει στον κόπο να φάει τη σοκολάτα, ενδιαφερόμενος μόνο για το παιχνίδι στο εσωτερικό του. Έτσι «το αυγό της Κίντερ μας παρέχει τη φόρμουλα για κάθε προϊόν που υπόσχεται «περισσότερα». Γιατί «το εμπόρευμα είναι ένα συγκεκριμένο αντικείμενο που ικανοποιεί  μια συγκεκριμένη ανάγκη, αλλά ταυτόχρονα υπόσχεται και «κάτι περισσότερο» μια απύθμενη απόλαυση που ο αληθινός της τόπος είναι η φαντασίωση»[v].
«Τι μας υπόσχονται οι δημοκρατίες μας; - αναρωτιόταν ο Πασκαλ Μπρυκνέρ - Την ευτυχία τον πλούτο την προσωπική ολοκλήρωση. Με άλλα λόγια, το αδύνατο. Γι’ αυτό και αποτελούν το κατ’ εξοχήν  πολίτευμα των παραπόνων, της διαμαρτυρίας του ατόμου για την τύχη του. Θα έπρεπε μάλιστα να ιδρύσουμε στις χώρες μας ένα υπουργεία της Δυσαρέσκειας που θα έστελνε  προς όλες τις κατευθύνσεις Μεγάλους Παρηγορητές επιφορτισμένους να ακούν τα παράπονα μας  και ιδιαίτερα  αυτό που λέει  κατ ¨ιδίαν ο καθένας μας με σιγανή φωνή: « Αξίζω περισσότερα»[vi].
Όμως σήμερα οι παγκοσμιοποιημένες Δημοκρατίες  μας σε συνθήκες οικολογικής και οικονομικής Κρίσης απειλούνται  από ολοκληρωτικές αλλά και παρτικουλαριστικές τάσεις: Οι δυο απειλές για τη δημοκρατία διαμορφώνουν ένα φαύλο κύκλο: η απειλή του κατακερματισμού προκαλούνται αισθήματα μνησικακίας η εξάρθρωση ανοίγει επίσης το δρόμο για κύματα παρτικουλαρισμου που αντιτίθενται σε τάσεις ενοποίησης. Ο Ολοκληρωτισμός κατηγορεί την δημοκρατία ότι διαλύει την κοινωνική ενότητα, ο παρτικουλαρισμός της προσάπτει ότι προσπαθεί να αρθρώσει μιενότητα που θεωρεί ολοκληρωτική[vii].
Και τι θα απογίνει τώρα, στην εποχή της παγκόσμιας οικονομικής και οικολογικής κρίσης  η διεκδίκηση του δικαιώματος  της απόλαυσης δισεκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν ή νομίζουν ότι ζουν στην πλανητική δημοκρατία;
Η δεκαετία του 90 φαινόταν να είναι η δεκαετία του θριάμβου της Φιλελεύθερης Δημοκρατίας σφραγίσθηκε από την lingua franca της παγκόσμιας ηθικής σκέψης την «παγκόσμια κοσμική θρησκεία» των Ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, (το 1999) αποκάλεσε την Διακήρυξη το «μέτρο σύγκρισης με το οποίο μετρούμε την ανθρώπινη πρόοδο». Και η νομπελίστρια Ναντίν Γκόρντιμερ την περιέγραψε ως «το ουσιαστικό ντοκουμέντο, τη Λυδία λίθο, το πιστεύω της ανθρωπότητας»[viii].
Όμως όπως έγραφε (σχεδόν προφητικά) ήδη από το 1991 ο Π. Κονδύλης «Τα ανθρώπινα δικαιώματα θα μπορούσαν να γίνουν υπόθεση εκρηκτική, αν π.χ. κάτω από δύσκολες οικολογικές συνθήκες εμπεριείχαν και το δικαίωμα για αέρα και νερό.»[ix]
Η ανεκτικότητα, η πίστη στα δικαιώματα γίνεται σχεδόν αβάσταχτη. στις συνθήκες παγκοσμιοποιημένης  ύστερης Δημοκρατίας. Συχνά τα άτομα μπροστά στη διαρκή κατάσταση αμφιθυμίας και αγωνίας, βρίσκουν  καταφύγιο στην ''κατασκευασμένη, ενεργητική, συνειδητή εγκατάλειψη της αμφιβολίας''[x] εγκαταλείπονται στη θαλπωρή ενός κόσμου αμυντικής αναδίπλωσης στην ψυχαναγκαστική παραγωγή  ταυτότητας: «η γειτονιά μου, η κοινότητα μου η πόλη μου, το σχολείο μου το δέντρο μου, ο ποταμός μου, η παραλία μου, το εκκλησάκι μου, το περιβάλλον μου»[xi]. Μιας και   το «να ζεις ως άτομο σε αυτόν τον συγκεχυμένο κόσμο είναι ένας ατέλειωτος εφιάλτης»[xii].
O σύγχρονος  μετανεωτερικός  πολίτης της Ύστερης παγκοσμιοποιημενης δημοκρατίας «ταλαντεύεται συνεχώς ανάμεσα στις παντόφλες και το οδόφραγμα»[xiii] και, ίσως, να νοσταλγεί την ‘’εποχή των άκρων‘’, όπως θα προτιμούσε κάποιος να ενθυμείται την Δημοκρατία ως Τραγωδία παρά την ατέρμονη επανάληψη της ως Φάρσα ή να «τελειώσει ο κόσμος με μια έκρηξη παρά με ένα άθλιο μικρό λυγμό»[xiv].


ΠΗΓΗ: Σάββατο, 13 Νοεμβρίου 2010, http://nosferatos.blogspot.com/2010/11/18.html


[i]  lars svendsen ο.π. σελ. 65, σελ. 67-68.
[ii] Ζιζεεκ, Το υψηλό αντικείμενο 2006: 243.
[iii] Γιάννης Σταυρακάκης, Ο Λακάν και το Πολιτικό, (1999), Εκδόσεις Ψυχογιός  Αθήνα 2008 σελ. 232 250, 268.
[iv] Γιάννης Σταυρακάκης  ο.π. σελ. 258.
[v] Zizek, η μαριονέτα και ο Νανος, ο.π. σελ. 218-219.
[vi] Πασκάλ Μπρυκνέρ Η Μελαγχολική Δημοκρατία, (1990), μτφ Μαρίνα Λώμη, Αστάρτη, 1990 σελ. 160.
[vii] Γιάννης Σταυρακάκης  ο.π, 248.
[viii] Αναφορά στο Μαικλ  Ιγκνατιεφ, Τα ανθρώπινα δικαιώματα  ως πολιτική και ως ειδωλολατρία, μτφ Ελένη Αστερίου, εκδ.  Καστανιώτη, (2001) 2004 σελ. 100.
[ix] Παναγιώτης Κονδύλης. Η Παρακμή του Αστικού Πολιτισμού, Από τη μοντέρνα στη μεταμοντέρνα  εποχή  κι από τον φιλελευθερισμό στη μαζική Δημοκρατία, Θεμέλιο, 1991 σελ. 333, 334.
[x] Beck, U.1996: 142.
[xi] ΡΕΥΣΤΟΙ ΚΑΙΡΟΙ, 2008 σελ. 142.
[xii] Αλέν Μπαντιού (συνέντευξη): Η συνάντηση ως αρχή μιας πιθανής περιπέτειας, Ελευθεροτυπία  11-8 2010.
[xiii] Πασκάλ Μπρυκνέρ, Η Μελαγχολική Δημοκρατία, (1990), μτφ Μαρίνα Λώμη, Αστάρτη, 1990 σελ. 161.
[xiv] lars Svendsen  Η φιλοσοφία της βαρεμάρας σελ. 56.

Δεν υπάρχουν σχόλια: